Okres władzy carskiej

Władze carskiej Rosji zabraniały procesji modlitewnych do Szydłowa, kapłanom nie pozwalano tam wyjeżdżać bez specjalnego zezwolenia. Nie zważając na te utrudnienia, w uroczystościach 100. rocznicy Koronacji Cudownego Obrazu Matki Bożej w 1886 r. wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy osób.

Władze carskie zaplanowały budowę cerkwi na głównym placu w Szydłowie naprzeciwko bazyliki. Dowiedziawszy się o tym proboszcz pospiesznie wykupił plac i ustawił na nim figurę Matki Bożej.

W związku z carskim zakazem druku tekstów po litewsku w alfabecie łacińskim, Szydłów stał się centrum rozpowszechniania litewskich książek, z którego różne publikacje trafiały do najdalszych zakątków Litwy. Na odpust przyjeżdżało do 200 kolporterów (tzw. księgonoszy) litewskich książek i pielgrzymów, którzy korzystali z zakazanych książeczek do modlitwy. Do wyłapywania tych osób wysyłano do Szydłowa około 300 carskich policjantów. Jednak rzadko im się udawało schwytać kolportera.

Po odzyskaniu niepodległości Szydłowo znacznie się zmieniło. Od 1993 roku podczas odpustu zaczęto organizować kongresy religijne, akcje Apostolstwa Modlitwy mężczyzn i kobiet. Swoje pielgrzymki organizowały szkoły i przedszkola. Od początku XX wieku w Szydłowie są organizowane wieczory kulturalne: pokazy filmów, przedstawienia teatralne. W Kownie działał Komitet Organizacyjny Pielgrzymek do Szydłowa.

Nigdy nie brakowało wiernych na odpuście. Ludzie przybywali z różnych miejsc Litwy. Przyjeżdżali między innymi głusi, ślepi, niemi i chorzy na inne dolegliwości. Wierni brali udział w nabożeństwach Drogi Krzyżowej, modlili się przed Cudownym Obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem, prosili o pomoc Bożą. Szydłów słynął również z licznych żebraków, którzy swoim wyglądem, pieśniami i lamentami starali się zwrócić na siebie uwagę.

Okres sowiecki

W okresie sowieckim Szydłów, jako miejsce święte, było celowo zaniedbywane. Poczyniono wiele starań w celu zniszczenia ducha modlitwy w tym miejscu i jednym ze sposobów było ustawienie pomnika poświęconego poległym żołnierzom radzieckim na głównym placu w Szydłowie, zamiast figury Matki Bożej.

Władze radzieckie na różne sposoby próbowały rozproszyć lub zastraszyć pielgrzymów, ciągnących na odpust. Od 1960 roku milicja zatrzymywała samochody jadące do Szydłowa, odbierała prawo jazdy kierowcom, kazała pasażerom wysiadać z aut… Milicja zagradzała nie tylko drogi główne, ale też boczne dróżki wiodące do miasteczka. W 1979 roku ogłoszono epidemię świń tylko po to, by pielgrzymi nie mogli przybyć.

Jednak w ostatnią niedzielę sierpnia młodzież, zwłaszcza ta, należąca do wspólnoty Przyjaciół Eucharystii, szła w procesji z Cytowian (Tytuvėnai) do Szydłowa. W Kronice Kościoła Katolickiego na Litwie jest opis trzeciej pielgrzymki do Szydłowa, zorganizowanej przez wspólnotę Przyjaciół Eucharystii 21 sierpnia 1977 roku:

„Milicja i służby bezpieczeństwa już od piątej rano pilnowały lasu, w którym mieliśmy się spotkać  przed wspólną wędrówką. Samochody milicji rozstawione były przy każdej drodze wiodącej do Szydłowa, a funkcjonariusze z podejrzeniem sprawdzali wszystkie przejeżdżające auta: pasażerom kazano wysiadać, niektórym kierowcom odebrano prawo jazdy. Milicja spisywała numery rejestracyjne aut i sprawdzała dokumenty osobiste ich właścicieli. Wielu pielgrzymów było zmuszonych pieszo pokonywać spory kawał drogi, by na czas zdążyć na umówione miejsce. Nie powstrzymało to jednak ludzi pełnych entuzjazmu i odwagi. W miejscu spotkania, w lesie na polanie, młodzież wzniosła krzyż, upiększyła go wieńcem z ruty i zaczęła głośno odmawiać różaniec”.  

Pielgrzymka Wspólnoty Przyjaciół Eucharystii do Szydłowa ok. 1977 r.

O tym, że ludzie nie ulegli groźbom czytamy w innym artykule Kroniki Kościoła Katolickiego na Litwie (LKBK, 1974 m. Nr. 12):

„Na początku września na odpust w Szydłowie przybyły tysięczne rzesze pielgrzymów. W niedzielę samochody nie mieściły się w miasteczku Szydłów i zostały skierowane na pobliskie pola. Milicjanci demonstracyjnie spisywali numery przybyłych samochodów. Podczas odpustu w Szydłowie co roku jest rozdawanych około 50000 komunii”.

W kronice jest zawarta informacja o liczbie uczestników pielgrzymek do Szydłowa: w 1975 r. udział wzięło 500-600 osób, w 1976 r. 600-700 osób, w 1977 r. 800-1000. Biorąc pod uwagę kroki podjęte przez władze sowieckie w celu rozproszenia wszelkich zgromadzeń religijnych, w tych procesjach brało udział bardzo wiele osób.

W szczególny sposób byli prześladowani organizatorzy pielgrzymek. Za organizowanie pielgrzymek do Szydłowa na 3 lata więzienia zostali skazani siostra Gema Stanelytė ze Zgromadzenia Sióstr Służebnic Jezusa w Eucharystii oraz Vytautas Vaičiūnas.

Jednak pomimo wszystkich wysiłków rządu okupacyjnego, Szydłów pozostał duchowym świadkiem siły Kościoła, miejscem, w którym czczony jest Pan, w którym czerpane są siły dla duszy i ciała.

Na emigracji

O odpuście w Szydłowie pamiętali również Litwini mieszkający za tzw. żelazną kurtyną. Pierwsze Święto Matki Bożej Szydłowskiej odbyło się 8 września 1947 roku w bawarskim Altoettingen, kolejne – 16 listopada 1947 roku w austriackim mieście Absam w regionie Tyrolu.

Odpust Matki Bożej Szydłowskiej obchodzono w litewskich parafiach w Argentynie, Urugwaju, Stanach Zjednoczonych Ameryki. Od 1959 roku w Chicago i Marianapolu organizowano piesze pielgrzymki modlitewne. Od 1957 roku za zgodą Konferencji Biskupów Ameryki, z okazji odpustu w Szydłowie, Federacja ds. Litwinów w Ameryce zorganizowała dzień modlitwy – duchową podróż do Szydłowa.

Niepodległa Litwa

Po odzyskaniu niepodległości przez Litwę szydłowski odpust z okazji Narodzenia Najświętszej Maryi Panny stał się jednym z najważniejszych wydarzeń religijnych w kraju. W celu szerzenia kultu Matki Bożej Szydłowskiej wydawano wiele ulotek informacyjnych i książek o tym miejscu.

8 września 1991 roku, dziękując Bogu za dar wolności, w obecności wszystkich biskupów Litwy, kardynał Vincentas Sladkevičius polecił kraj opiece Najświętszej Maryi Panny. Akt ten jest przechowywany tu, w Szydłowie. Oznacza On, że wszystkie oczekiwania i nadzieje związane z Niepodległością Litwy zostały złożone w ręce Matki Bożej z Szydłowa, która nieustannie towarzyszyła narodowi litewskiego na jego ścieżce ku wolności.

Nawet okupacja sowiecka nie zdołała wyrwać z serc wiernych tradycji pielgrzymowania do Szydłowa. Zakazy, utrudnienia i inne przeszkody stawiane przez władze radzieckie stały się motywacją do odważnego demonstrowania swojego wyznania przede wszystkim dla osób młodych. Zorganizowane grupy pielgrzymów docierały na odpust w Szydłowie nie tylko z pobliskich miejscowości, ale również z Kowna, oddalonego o 104 km. Co roku w odpuście brało udział około 100 tys. wiernych. W Kownie w tym celu został powołany specjalny komitet organizacyjny.

Wizyta papieża Jana Pawła II w Szydłowie w dniu 7 września 1993 roku stała się impulsem dla Narodu Litewskiego do ponownego oddania się w opiekę Matce Bożej z Szydłowa. Dla mieszkańców Litwy, budujących życie na fundamencie wolności, która przyniosła też swoje wyzwania i trudności, Szydłów nadal pozostaje licznie odwiedzanym celem pielgrzymowania.

Każdego roku na początku września pielgrzymi z całej Litwy i z zagranicy biorą udział w odpuście Matki Bożej Szydłowskiej, który trwa przez osiem dni. Mimo zwalczania kultu w okresie sowieckim, tradycja przetrwała, można więc rzec, że odpust z okazji Narodzin Najświętszej Maryi Panny jest obchodzony w Szydłowie już od pięciuset lat.